Vrijdag bijzondere vrouwen
Amy Jade Winehouse-een stem die bleef
Ik geef het toe: ik ben fan van Amy Winehouse.
Niet alleen van haar muziek, maar vooral van die bijzondere, doorleefde stem. Een stem die tegelijk krachtig en breekbaar klonk. Alsof ze niet eenvoudigweg zong, maar iets van zichzelf prijsgaf wat anderen liever verborgen houden.
Gisteren was het precies vijftien jaar geleden dat Amy Jade Winehouse overleed.
Amy werd op 14 september 1983 geboren in Londen, in een Joodse familie waarin muziek — en vooral jazz — een belangrijke plaats innam. Haar grootmoeder Cynthia, die ooit zelf zangeres was, stimuleerde haar liefde voor muziek en zou later ook een belangrijke inspiratiebron worden voor Amy’s opvallende stijl.
Als kind volgde Amy zang-, dans- en acteerlessen aan de Susi Earnshaw Theatre School. Later ging ze naar de Sylvia Young Theatre School. Op haar zestiende zong ze al bij het prestigieuze National Youth Jazz Orchestra. Rond diezelfde periode werkte ze korte tijd als showbizzjournaliste en begon ze haar eigen liedjes te schrijven.
Haar debuutalbum Frank verscheen in 2003. Het album werd lovend ontvangen en genomineerd voor de prestigieuze Mercury Price. In het Verenigd Koninkrijk werden er uiteindelijk meer dan één miljoen exemplaren van verkocht. Toch was het vooral haar tweede album dat haar wereldberoemd zou maken.
Back to Black, uitgebracht in 2006 en geproduceerd door Mark Ronson en Salaam Remi, werd een wereldwijd succes. Het album bevat nummers als Rehab, You Know I’m No Good, Tears Dry on Their Own en het aangrijpende Back to Black. Haar teksten waren opvallend persoonlijk. Amy schreef over liefde, verlies, jaloezie, verlangen en zelfdestructie, zonder zichzelf mooier of sterker voor te stellen dan ze was.
In 2008 ontving ze zes Grammy-nominaties en won ze er die avond vijf, waaronder die voor beste nieuwe artiest, beste popalbum en zowel Song als Record of the Year voor Rehab. Daarmee bevestigde ze haar plaats tussen de grootste artiesten van haar generatie. Haar carrière leverde uiteindelijk zes Grammy Awards op. De officiële Grammy-pagina vermeldt haar volledige palmares.
Maar achter het wereldwijde succes ging een bijzonder kwetsbare jonge vrouw schuil.
Amy kampte met verslavingen, een eetstoornis en psychische kwetsbaarheid. Haar turbulente relatie met Blake Fielder-Civil versterkte ongetwijfeld een aantal destructieve patronen, maar het zou te eenvoudig zijn om hem als enige oorzaak aan te wijzen. Verslaving ontstaat zelden door één persoon of één gebeurtenis. Meestal is het een ingewikkeld samenspel van persoonlijke kwetsbaarheid, relaties, omgeving en omstandigheden.
Ook haar plotselinge wereldfaam en de voortdurende aanwezigheid van paparazzi maakten herstel bijzonder moeilijk. Terwijl Amy steeds verder de controle over haar leven verloor, werden haar kwetsbaarste momenten gefotografeerd, gefilmd en verkocht. De wereld bewonderde haar talent, maar maakte tegelijk een publiek schouwspel van haar aftakeling.
Haar laatste volledige concert vond plaats op 18 juni 2011 in Belgrado. Amy was duidelijk niet in staat om op te treden, vergat teksten en werd door een deel van het publiek uitgejouwd. De overige concerten van haar Europese tournee werden daarop geannuleerd. Het was geen comeback, maar een bijzonder pijnlijke publieke confrontatie met een vrouw die op dat ogenblik vooral hulp nodig had.
Op zaterdag 23 juli 2011 werd Amy levenloos aangetroffen in haar woning in Camden, Noord-Londen. Ze was amper 27 jaar. Uit het gerechtelijk onderzoek bleek dat ze na een periode van onthouding opnieuw een grote hoeveelheid alcohol had gedronken. Haar overlijden werd toegeschreven aan een onbedoelde alcoholvergiftiging. Een tweede officieel onderzoek bevestigde die conclusie.
Haar muziek bleef.
In 2015 verscheen Amy, de indringende documentaire van Asif Kapadia, opgebouwd uit archiefbeelden en getuigenissen van mensen die haar gekend hadden. De film won in 2016 de Oscar voor beste documentaire.
In 2024 volgde de speelfilm Back to Black, geregisseerd door Sam Taylor-Johnson, met Marisa Abela als Amy. De film kreeg gemengde reacties, maar bracht haar muziek en levensverhaal opnieuw onder de aandacht van een nieuwe generatie.
In 2020 kreeg Amy een eigen steen op de Music Walk of Fame in Camden, de Londense wijk waarmee ze zo sterk verbonden was. In 2025 werd Back to Black bovendien opgenomen in het Amerikaanse National Recording Registry vanwege zijn culturele en artistieke betekenis. Vandaag behoort het album met ongeveer 4,6 miljoen Britse verkoopeenheden tot de succesvolste albums uit de Britse muziekgeschiedenis.
Na haar overlijden richtte haar familie de Amy Winehouse Foundation op. Die organisatie helpt jongeren om bewuste keuzes te maken rond alcohol en drugs en ondersteunt jonge vrouwen tijdens hun herstel van een verslaving. Zo kreeg haar pijn postuum ook een betekenis voor anderen. Amy Winehouse Foundation
Amy Winehouse was veel meer dan haar verslaving, haar beehivekapsel of de tragiek van haar vroege dood. Ze was een uitzonderlijke zangeres en tekstschrijfster, met humor, intelligentie, eigenzinnigheid en een zeldzaam vermogen om persoonlijke pijn om te zetten in universele muziek.
Haar levensverhaal herinnert ons er tegelijk aan dat bewonderd worden niet hetzelfde is als ‘GEZIEN’ worden. Dat succes een mens niet noodzakelijk beschermt tegen eenzaamheid. En dat iemand die ogenschijnlijk alles heeft, toch de houvast kan verliezen.
Misschien ligt daarin de pijnlijke tegenstelling van Amy Winehouse: ze wist miljoenen mensen met haar stem te raken, maar kon zichzelf uiteindelijk niet voldoende beschermen tegen wat haar vanbinnen raakte.
Amy zei letterlijk: “The only thing you have to remember when writing is: Be honest, always.” Dat komt uit een interview uit 2004 met journalist Paul Du Noyer. Deze uitspraak past prachtig bij haar: haar liedjes waren vaak zo aangrijpend omdat ze daarin niets verborg.
- Amy Winehouse – Back to Black (officiële videoclip)
- Amy – officiële trailer van de documentaire uit 2015
- Back to Black – Nederlandstalige officiële trailer van de speelfilm uit 2024
De volledige documentaire en speelfilm zijn wegens auteursrechten niet steeds gratis op YouTube beschikbaar. De documentaire Amy is momenteel ook via Netflix te vinden, al kan het aanbod per land veranderen.
