Vrijdag Familiebedrijven
LUISTERKRACHT — blijven luisteren wanneer je denkt het al te weten
Ik las een column van Annemiek Schrijver (*) die mij aan het denken zette. Een vriend vertelde haar schoorvoetend dat hij in een bepaalde complottheorie geloofde. Zijn overtuiging verbaasde haar, maar vooral het feit dat hij die zo lang had verzwegen. Zij dacht toch dat ze een veilige, oordeelloze luisteraar was?
Het bracht haar bij een eenvoudige vraag van een recent overleden vriend bij moeilijke kwesties: ‘Wat weet ik ervan?’
Die vraag bleef bij mij hangen. Ook in ons werk als familiebedrijfadviseur. Na vele jaren ervaring herken je patronen. Je hoort bepaalde woorden, ziet een reactie en denkt: dit verhaal ken ik. Die ervaring is waardevol. Maar precies daar schuilt ook een valkuil: we kunnen het verhaal al invullen terwijl de ander het nog aan het vertellen is.
- Een vader zegt: ‘Mijn kinderen zijn nog niet klaar om over te nemen.’
We denken misschien: hij kan niet loslaten. Maar waarop steunt zijn bezorgdheid? Wat hebben ze al samen besproken? En wat betekent die overdracht voor iemand die zijn hele leven met de onderneming verbonden is? - Een dochter zegt: ‘Ik wil niet meer met mijn broer/zus/vader samenwerken.’
We horen een conflict dat opgelost moet worden. Maar misschien heeft zij jarenlang geprobeerd om gehoord te worden. Is opnieuw samenwerken dan wel de eerste vraag? Of moeten we eerst begrijpen wat haar tot deze uitspraak heeft gebracht? - Een zoon vraagt een hogere vergoeding.
We beginnen te rekenen en te vergelijken. Maar vraagt hij uitsluitend meer geld, of ook erkenning voor zijn inzet? En omgekeerd: mogen we achter een concrete financiële vraag zomaar een emotionele behoefte veronderstellen? - Een ouder wil ieder kind precies hetzelfde geven.
We willen uitleggen dat gelijk niet altijd rechtvaardig is. Maar welke bezorgdheid zit achter die keuze? De vrees om iemand tekort te doen? Om verwijten te krijgen? Om de familie uiteen te zien vallen? - Een aandeelhouder weigert een voorstel dat ons redelijk lijkt.
We denken: hij houdt alles tegen. Maar wat betekent zijn akkoord voor hem? Verliest hij alleen aandelen, of ook invloed, verbondenheid en een plaats in de familie? Of ziet hij een zakelijk risico dat wij onvoldoende hebben onderzocht? - En iemand vraagt ons advies, maar doet er vervolgens niets mee.
Dan kunnen we ongeduldig worden: waarom vraagt hij hulp als hij toch niet luistert? Misschien is ons advies nog onvoldoende duidelijk. Misschien past het niet bij zijn werkelijkheid. Misschien heeft hij tijd nodig om de gevolgen ervan onder ogen te zien.
Soms raakt een verhaal ook iets in onszelf. We voelen mee met de opvolger die blijft wachten. We ergeren ons aan degene die iedere afspraak opnieuw ter discussie stelt. Of we herkennen ons in de ouder die zijn levenswerk moeilijk kan loslaten.
Juist dan worden ook wij op de proef gesteld. Onze betrokkenheid kan ons helpen begrijpen, maar kan ons oordeel ook kleuren. Voor we het beseffen, luisteren we vooral naar wat onze eerste indruk bevestigt.
De vraag is dan: luister ik nog om de ander te begrijpen, of luister ik vooral om hem naar mijn oplossing te begeleiden?
Luisterkracht vraagt soms luistermoed: de moed om ons oordeel uit te stellen, onze eerste verklaring te bevragen en te erkennen dat we nog niet het hele verhaal kennen.
Dat betekent niet dat we alles moeten goedkeuren. Als adviseur moeten we ook duidelijk zijn, grenzen benoemen en moeilijke boodschappen brengen. Maar kunnen we daarbij nieuwsgierig blijven naar wat we nog niet begrijpen?
Ook onze deskundigheid mag een menselijk gezicht hebben. Psycholoog Sharon de Lange (**) beschrijft hoe verbinding kan ontstaan wanneer iemand voelt dat we ook gewoon mens zijn. Ook als familiebedrijfadviseur mogen we erkennen dat we geraakt worden, twijfelen of iets nog niet begrijpen. ‘Misschien heb ik te snel gedacht dat ik je begreep. Wil je mij vertellen wat ik mis?’ Zo’n eenvoudige vraag kan ruimte scheppen voor een eerlijker gesprek. Onze bereidheid om bij te leren kan het vertrouwen versterken.
Daarom hebben ook adviseurs mensen nodig bij wie zij hun eigen vragen kunnen neerleggen. Collega’s met wie we zorgvuldig ervaringen uitwisselen, twijfels bespreken en van elkaar leren. Mensen die durven vragen:
‘Wat maakt dat dit jou zo raakt?’
‘Wiens verhaal begrijp je het gemakkelijkst — en wiens verhaal krijgt daardoor misschien minder ruimte?’
‘Wat heb je aangenomen, maar nog niet gevraagd?’
In elke casus valt opnieuw iets te leren: van de familie, van elkaar en over onszelf. Ervaring groeit niet uitsluitend door veel situaties mee te maken, maar ook door te onderzoeken hoe we ermee omgaan.
Luisteren, blijven luisteren, is…
- Je LUISTERMODUS bewust inschakelen: ruimte maken voor het verhaal, voordat je naar een verklaring of oplossing zoekt.
- Met LUISTERAANDACHT aanwezig zijn: aandacht hebben voor woorden, stiltes en wat iemand moeilijk onder woorden brengt.
- LUISTERMOED tonen: beschikbaar blijven wanneer het verhaal schuurt, ons raakt of onze overtuigingen uitdaagt.
- LUISTERKRACHT ontwikkelen: onze ervaring inzetten en tegelijk open blijven voor wat deze persoon, deze familie en deze situatie ons nog kunnen leren.
Misschien begint wijsheid precies daar: bij de bereidheid om onze ervaring telkens opnieuw te laten bevragen.
Deze reflectie ontstond na het lezen van een column van Annemiek Schrijver bij KRO-NCRV. Haar vraag ‘Wat weet ik ervan?’ en het artikel van psycholoog Sharon de Lange
Lees hier de column van Annemiek Schrijver.
