VRIJDAG — PSYCHOLOGIE
GEVOELENS hoeven het niet met elkaar EENS te zijn…
“Als ik dankbaar ben, waarom voel ik me dan toch teleurgesteld?”
“Als deze beslissing juist is, waarom doet ze dan zoveel pijn?”
“Als ik van iemand houd, waarom ben ik dan zo boos?”
Soms verwachten we van onszelf dat onze gevoelens één duidelijk verhaal vertellen. Alsof blijdschap verdriet uitsluit. Alsof opluchting betekent dat er geen gemis meer mag zijn.
Maar onze binnenwereld is vaak veelzijdiger.
Je kunt blij zijn met wat komt én verdrietig om wat voorbij is. Je kunt dankbaar zijn voor wat je hebt én verlangen naar iets wat ontbreekt. Je kunt van iemand houden én geraakt zijn door wat die persoon heeft gedaan.
In de psychologie spreekt men over 'gemengde emoties'. Onderzoek laat zien dat aangename en onaangename gevoelens werkelijk naast elkaar kunnen bestaan. Het ene gevoel maakt het andere niet minder echt.
Ook in een familiebedrijf is dat herkenbaar. Een ouder kan trots zijn op de opvolger en tegelijk verdriet voelen bij het overdragen van zijn levenswerk. Een dochter kan verlangen naar meer verantwoordelijkheid en tegelijk bang zijn voor de verwachtingen die ermee gepaard gaan.
Beide gevoelens verdienen aandacht. Wie alleen de trots ziet, mist misschien het verdriet. Wie alleen de angst hoort, ziet mogelijk het verlangen niet.
Luisteren naar mijn lief of naar mijn verstand?
Die vraag stond ooit op een affiche van de Universiteit Hasselt die ik in een presentatie over conflicten gebruikte.
Stel je een student voor die een opleiding wil volgen in een andere stad. De studie spreekt hem aan, de mogelijkheden trekken hem. Tegelijk ziet hij op tegen de afstand tot zijn lief.
Wat moet hij kiezen?
De vraag klinkt als een strijd tussen liefde en verstand. Maar bij nader inzien spelen er verschillende verlangens: zich ontwikkelen, kansen krijgen, verbonden blijven, samen een toekomst opbouwen.
Soms worstelen we met een keuze omdat meerdere dingen ons dierbaar zijn. En ja… zo kunnen we met onszelf in de knoop raken.
We hebben rust nodig en vinden dat we niemand mogen teleurstellen. We willen verandering en verlangen naar de veiligheid van het vertrouwde. We willen verantwoordelijkheid overdragen en blijven ons verantwoordelijk voelen voor wat er gebeurt.
Verschillende gevoelens hebben is op zichzelf geen innerlijk conflict. Het kan gaan knellen wanneer onze wensen, behoeften, waarden of verplichtingen moeilijk te verenigen zijn.
Onderzoek maakt dan ook onderscheid tussen gemengde emoties en het ervaren van emotioneel conflict.
Daar kan nog een tweede worsteling bij komen: ons oordeel over wat we voelen. “Ik zou toch alleen maar blij moeten zijn?” Dan wordt ook het gevoel zelf iets waartegen we vechten.
Misschien mogen we wat vaker ‘én’ zeggen waar we gewoonlijk ‘maar’ gebruiken.
“Ik ben blij voor jou, maar ik zal je missen” wordt dan:
“Ik ben blij voor jou én ik zal je missen.”
Dat kleine woordje geeft beide ervaringen ruimte. Het neemt een moeilijke keuze niet weg, maar kan helpen om beter te begrijpen wat er voor ons op het spel staat.
Ook in onze gesprekken doet dat ertoe. Wat in ons schuurt, kan meeklinken in hoe we op anderen reageren. Een ouder die worstelt met zijn veranderende rol, kan bijvoorbeeld scherper reageren op een beslissing van de opvolger. Dan verdient zowel die beslissing als zijn eigen bezorgdheid aandacht.
Drie vragen kunnen helpen om even stil te staan:
- Wat voel ik, en welk ander gevoel is er óók?
- Welke wensen, behoeften of verwachtingen botsen hier?
- Welke stap doet daar zoveel mogelijk recht aan, en wat vraagt die keuze van mij?
Soms volgt daaruit een gesprek, een grens of een kleine stap vooruit. Soms hebben we hulp, rust of wat meer tijd nodig. En wanneer iemand anders zijn verhaal vertelt, kunnen we vragen: “En wat voel je daarnaast nog?”
Je hoeft niet één gevoel te kiezen om eerlijk te zijn over wat er in je leeft. Ook wanneer je een keuze moet maken, mogen beide gevoelens er zijn.
