Vrijdag Speciaal
9/11 — 25 JAAR LATER NOG ALTIJD NIET VOORBIJ
Sommige gebeurtenissen herinner je je niet alleen door hun datum. Je weet nog waar je was, met wie je samen was en wat je op dat ogenblik voelde. Weet jij het nog? Vandaag is het precies 25 jaar geleden. Op dinsdag 11 september 2001 waren wij gewoon aan het werk op kantoor. Tot onze medewerker Ronny telefoon kreeg. “Er is oorlog. Jullie moeten naar de televisie kijken.”
We hadden toen een klein televisietoestel op kantoor. Waarschijnlijk keken we naar TV1 van de VRT — al noemden velen van ons die toen nog gewoon “de BRT”. Op het scherm zagen we de noordelijke toren van het World Trade Center in brand staan. Niemand begreep goed wat er aan de hand was. Was het een verschrikkelijk ongeval? Een menselijke fout?
En toen gebeurde het onvoorstelbare. Om 15.03 uur Belgische tijd zagen we live hoe een tweede vliegtuig zich in de zuidelijke toren boorde. Op dat ene ogenblik veranderde alles.
Wat eerst nog een ongeval leek, bleek een doelbewuste aanslag. We stonden met verstomming naar dat kleine scherm te kijken. Niemand wist wat te zeggen. Het mengsel van ongeloof, afschuw, medeleven, verdriet en woede dat toen door mij heen ging, kan ik vandaag — terwijl ik dit schrijf — nog altijd voelen.
102 minuten die de wereld veranderden
Om 8.46 uur plaatselijke tijd vloog American Airlines-vlucht 11 in de noordelijke toren. Zeventien minuten later trof United Airlines-vlucht 175 de zuidelijke toren.
Een derde gekaapt vliegtuig vloog in op het Pentagon. Een vierde toestel stortte neer in Pennsylvania, nadat passagiers zich tegen de kapers hadden verzet.
Om 9.59 uur stortte de zuidelijke toren in. Om 10.28 uur volgde de noordelijke toren.
In amper 102 minuten was een vertrouwd beeld uit de skyline van New York verdwenen en was het veiligheidsgevoel van miljoenen mensen ingestort.
Bij de vier aanslagen kwamen 2.977 slachtoffers om het leven, onder wie 343 leden van de New Yorkse brandweer. Achter ieder cijfer zat een mens: iemand die die ochtend naar het werk ging, op een vliegtuig stapte, afscheid nam van zijn gezin of anderen probeerde te redden.
De gebeurtenissen werden later uitvoerig onderzocht door de Amerikaanse 9/11 Commission. De torens vielen. De gevolgen bleven.
9/11 eindigde niet toen het stof boven Manhattan langzaam verdween.
De aanslagen luidden de zogenaamde “war on terror” in. Er volgden oorlogen en militaire operaties in Afghanistan, Irak en andere delen van de wereld. Honderdduizenden mensen verloren het leven en miljoenen mensen raakten ontheemd.
Voor het eerst — en tot vandaag de enige keer — beriep de NAVO zich op artikel 5: een aanval op één lidstaat werd beschouwd als een aanval op alle lidstaten. Ook België raakte daardoor betrokken bij de internationale reactie. De NAVO beschouwt 9/11 nog steeds als een beslissend keerpunt. Ook ons dagelijkse leven veranderde. Luchthavens werden strenger beveiligd, inlichtingendiensten gingen intensiever samenwerken en nieuwe antiterrorismewetten verruimden de mogelijkheden om mensen, communicatie en geldstromen te controleren.
Daarmee ontstond een moeilijke spanning die nog steeds actueel is: Hoeveel vrijheid willen wij opgeven om ons veiliger te voelen? Angst leidde bovendien tot achterdocht, polarisatie en veralgemening. Moslims die niets met de aanslagen te maken hadden, werden geconfronteerd met wantrouwen en vijandigheid.
Dat is misschien een van de meest verraderlijke gevolgen van terrorisme. Het vernietigt niet alleen mensenlevens en gebouwen. Het probeert ook wantrouwen tussen mensen te zaaien.
Zelfs lichamelijk is 9/11 nog niet voorbij. Hulpverleners, bewoners en mensen die tussen het puin werkten, werden blootgesteld aan giftige stoffen. Velen kregen jaren later kanker, luchtwegaandoeningen of psychische problemen. In 2026 worden meer dan 150.000 hulpverleners en overlevenden opgevolgd binnen het World Trade Center Health Program. Ook 25 jaar later blijft de menselijke en medische tol doorwegen.
Hebben wij dan iets geleerd?
Wanneer we vandaag naar de oorlogen en conflicten in de wereld kijken, dringt zich onvermijdelijk een pijnlijke vraag op: Wat heeft de mens eigenlijk geleerd?
We herdenken. We richten monumenten op. We spreken plechtig de woorden “nooit meer” uit.
En toch zien we opnieuw steden in puin, families uit elkaar gerukt, kinderen die opgroeien met angst en onschuldige mensen die de prijs betalen voor macht, ideologie, wraak en historische aanspraken.
Misschien leert de mens wel uit de geschiedenis — maar blijkbaar niet genoeg, niet snel genoeg en vaak pas nadat anderen een verschrikkelijke prijs hebben betaald.
Geschiedenis kennen is immers nog niet hetzelfde als haar werkelijk begrijpen. We weten waartoe haat, vernedering en ontmenselijking kunnen leiden. Toch laten we opnieuw toe dat mensen worden verdeeld in “wij” en “zij”, dat tegenstanders vijanden worden en dat vijanden uiteindelijk niet langer als mensen worden gezien.
Oorlogen beginnen vaak al vóór het eerste schot wordt gelost. Ze beginnen in woorden, in angst en uitsluiting — en in het langzaam verdwijnen van ons vermogen om ons nog in de ander te verplaatsen.
Daarom mag herdenken nooit uitsluitend een jaarlijks ritueel worden. Het is ook een morele opdracht: waakzaam blijven voor ontmenselijking, ruimte maken voor dialoog en in de ander — zelfs wanneer die anders denkt — eerst en vooral een mens blijven zien.
De vraag is dus niet alleen: “Wat herinneren wij ons nog van 9/11?” Maar vooral: “Wat heeft 9/11 ons geleerd — en is dat zichtbaar in de keuzes die wij vandaag maken?”
Herdenken betekent niet dat we de angst en de haat van toen moeten blijven voeden. We herdenken de slachtoffers. We eren de hulpverleners die naar boven liepen terwijl iedereen naar beneden probeerde te vluchten. We denken aan de nabestaanden die verder moesten leven met een lege plaats die nooit meer werd ingevuld. Gebouwen kunnen in enkele ogenblikken instorten. Een gevoel van veiligheid ook.Maar het herstellen van vertrouwen, verbinding en vrede vraagt jaren — soms zelfs generaties.
Daarom moeten we blijven herinneren. Niet om in het verleden te blijven wonen, maar om bewuster te kiezen welke toekomst wij samen willen bouwen.
Wat denk jij?
Leert de mens werkelijk uit zijn geschiedenis?
En welke les van 9/11 zouden we vandaag dringend opnieuw ter harte moeten nemen?
Ik lees graag hoe jij hiernaar kijkt.
