Vrijdag FAMILIEBEDRIJVEN & PSYCHOLOGIE
Het ‘favoriete kind’: een stille dynamiek met grote gevolgen
In bijna elke familie leeft een vraag die zelden hardop wordt uitgesproken:
“Ben ik even graag gezien?”
In veel gezinnen blijft die vraag sluimeren. In familiebedrijven komt ze vaak scherp naar voren — omdat liefde er onbedoeld samenloopt met macht, erkenning, rolverdeling en opvolging.
Wie dit leest en voelt: dit gaat ook over ons, hoeft zich niet te schamen. Favoritisme is geen moreel falen, maar een menselijke dynamiek. De echte vraag is niet of ze bestaat, wel hoe ermee wordt omgegaan.
Favoritisme bestaat — ook wanneer ouders dat niet willen
Onderzoek naar parental differential treatment toont al jaren dat ouders kinderen niet identiek behandelen. Soms is dat afgestemd en helpend. Problematisch wordt het wanneer verschillen onverklaarbaar of onrechtvaardig aanvoelen.
Wat kinderen (en later volwassenen) vooral raakt, is niet het verschil op zich, maar het gevoel:
“Ik moet meer bewijzen.”
“Mijn fouten wegen zwaarder.”
“Wat ik geef, wordt minder gezien.”
Hier raakt de psychologie aan een diep moreel thema. In de contextuele therapie van Nagy heet dit relationele rechtvaardigheid: de innerlijke balans van geven en ontvangen. Wanneer die balans structureel scheef staat, ontstaan loyaliteitsconflicten, stille terugtrekking, rivaliteit of open breuken — vaak pas jaren later.
Waarom familiebedrijven extra kwetsbaar zijn
In een familiebedrijf krijgt “favoriet zijn” vaak een zakelijke vertaling:
- Roltoekenning: wie mag meebeslissen, wie blijft uitvoerend?
- Opvolging: wie wordt gezien als “de natuurlijke leider”?
- Beloning: loon, voordelen, dividend, rekening-courant.
- Erkenning: wie krijgt vertrouwen, wie controle?
- Verhaalvorming: “zij is de sterke”, “hij is lastig”, “die redt het wel”.
Zo wordt een emotionele asymmetrie ook een economische en symbolische. Voor het niet-favoriete kind voelt dat als een dubbele wond: minder gezien én minder erkend.
Signalen die vaak iets verraden
Zonder te oordelen, enkel om te herkennen:
- Eén kind krijgt sneller het voordeel van de twijfel.
- Kritiek klinkt bij de één als coaching, bij de ander als afrekening.
- Beslissingen worden informeel met één kind besproken.
- Er bestaan vaste labels (“de zorgzame”, “de rebel”).
- Harmonie wordt bewaakt, maar rechtvaardigheid vermeden.
Wat helpt wél? Vier hefbomen voor herstel
1) Maak ongelijkheid bespreekbaar — zonder schuld
Niet: “Wie is de favoriet?”
Wel: “Waar ervaar jij ongelijkheid, en wat heb je nodig om dit eerlijker te maken?”
Een zin die vaak opent:
“Ik wil begrijpen waar jij je minder gezien voelt — niet om mij te verdedigen, maar om het beter te doen.”
2) Kies voor fair process, niet voor gelijke uitkomst
In de geest van Kant: rechtvaardigheid vraagt universeerbare regels.
Niet iedereen hetzelfde geven, wél dezelfde waardigheid en dezelfde procedure.
Concreet:
- duidelijke criteria voor functies, loon, bonus en opvolging
- transparante evaluatie (eventueel extern begeleid)
- vastgelegde besluitvorming (geen wandelgangpolitiek)
3) Scheid de drie borden
- Familie: waarden, erkenning, verwachtingen
- Eigendom: dividendbeleid, info- en stemrechten
- Management: competenties, KPI’s, rolhelderheid
Favoritisme ontspoort vooral wanneer deze borden door elkaar lopen.
4) Herstel zonder vernedering
Bijsturen vraagt geen publieke schuldbekentenis. Herstel betekent:
iedereen waardig houden, ook wanneer beslissingen worden herzien.
EDDIS-mini-checklist (praktisch)
Voor ouders/ondernemers
- Met welk kind spreek ik spontaan het meest? Waarom?
- Bij wie ben ik sneller teleurgesteld — en wat verwacht ik daar eigenlijk?
- Welke rol heb ik elk kind ooit gegeven?
- Kan ik mijn beslissingen uitleggen zonder schaamte?
Voor het familiebedrijf
- Bestaan er geschreven regels voor loon, voordelen en dividend?
- Zijn opvolgingscriteria expliciet en gedeeld?
- Is er ruimte voor een neutrale gespreksleider bij spanningen?
- Worden conflicten opgelost — of enkel gesust?
Hebben ouders een favoriet kind? Ja, zeggen deze onderzoekers
Ook al zeggen ze van niet, uit onderzoek blijkt dat de meeste ouders een favoriet kind hebben. Wat betekent dat voor het kind dat onderaan het favorietenlijstje bungelt?
Meer lezen:
https://www.psychologie.nl/artikel/favoriete-kind/
Hebben ouders nou wel of niet een lievelingskind? Nieuw onderzoek
De favoriet van de ouders is de oudste, een meisje en verantwoordelijk | wibnet.nl
Hebben ouders écht een favoriet kind? Ja, zegt de wetenschap: 'Oudste is eerder favoriet' | NPO Radio 1
Een favoriet kind not done? Onderzoek laat wat anders zien (spoiler: slecht nieuws voor zonen)
Veel ouders hebben een voorkeur: dit kind is vaak het lievelingetje
