Vrijdag Filosofie – Wachten! In de zaal bij De Wachter
Gisteren zat ik – op uitnodiging – in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen voor de voorstelling van Wachten. Een levenshouding, het nieuwe boek van Dirk De Wachter. De zaal was vol, maar vreemd genoeg voelde ze stil — alsof iedereen onbewust al aan het oefenen was in wat zou volgen: wachten zonder ongeduld, zonder haast, zonder verzet.
De Wachter wandelde het podium op met de rustige tred die hem eigen is. Geen spektakel, geen grootse intrede. Enkel menselijkheid. Hij sprak over wachten als iets dat geen tekort is, maar een levenshouding. In onze tijd, zei hij, wordt elk “tussengebied” opgevuld, elke stilte gedempt, elk sprankje verveling meteen weggescrolld.
En terwijl hij sprak, voelde ik: ja, dit herkennen we allemaal.
Cohen, Hermsen, Levinas, Heidegger – de filosofische familie van het wachten
De Wachter verweeft zijn denken graag met dat van andere denkers: Levinas, Heidegger, Joke Hermsen… en inderdaad ook Leonard Cohen.
Hij vertelde hoe Hallelujah een bijna eindeloos proces van schrijven en herschrijven was — tientallen tot tachtig coupletten, vier tot vijf jaar zoeken naar de juiste toon. Geen haast, maar geduld. Geen controle, maar vertrouwen dat iets uiteindelijk rijpt.
Precies dat is de kern van zijn nieuwe boek: wachten als levenskunst.
Het wachten dat we verleerd zijn
Hij sprak over kleine beleefdheden die verdwijnen.
Iemand laten voorgaan in de supermarkt. Een deur openhouden. Even zwijgen zodat iemand zijn zin kan afmaken.
We zeggen: “Ik heb geen tijd.”
Maar misschien klopt dat niet.
Misschien kunnen we geen wachten meer verdragen.
We leven in de logica van Chronos: kloktijd, tellen, plannen, optimaliseren.
Alles moet vooruit, sneller, efficiënter.
En toch… er bestaat een andere tijd.
Kairos in de zaal
Op dat moment dacht ik aan de filosofielessen waar ik voor het eerst leerde over het onderscheid tussen:
- Chronos: de meetbare tijd, de tijd die we willen beheersen.
- Kairos: het juiste moment, de tijd die niet geteld maar gevoeld wordt.
Voor mij persoonlijk is Kairos ook: een nuttig niksen.
Het verloren, bijna vergeten kunstje van gewoon zijn.
Niet optimaliseren. Niet verbeteren. Niet presteren.
Een stille mini-opstand tegen Chronos.
Levinas in de rij aan de kassa
Wie De Wachter volgt, weet dat hij niet over Levinas kan zwijgen.
Voor Emmanuel Levinas begint filosofie niet bij “ik denk”, maar bij het gelaat van de Ander.
Wie mij aankijkt, stelt mij moreel verantwoordelijk nog vóór ik kan berekenen wat ik terugkrijg.
De Wachter vertelde hoe hij in zijn eigen ziektejaren diepe troost vond in Levinas: de kleine goedheid van een verpleegkundige die eenvoudig vroeg: “Hoe gaat het met u?” Het deed hem opnieuw mens zijn.
Zoals ik ooit schreef in EDDIS: “De essentie van het bestaan is la petite bonté – de kleine goedheid.”
31/12/2022 | EDDIS | Eddy's Dagelijks Doordenkende Inspirerende Spreuken | Eddy Claesen
De Wachter zei het zo mooi:
“Wanneer we wachten, komt de ander in beeld.”
Niet als hinderpaal, maar als medemens. De vrouw die wat trager stapt.
Het kind dat aarzelt aan het snoep schap.
De persoon die we vandaag vaak als obstakel zien, wordt uitnodiging tot zachtheid.
Wachten wordt zo een morele daad.
Een kleine beleefdheid die zegt: “Ik heb u gezien. Ga gerust eerst.”
Heidegger: wij zijn tijd
Later sprak De Wachter, even lyrisch als helder, over zijn liefde voor Heidegger.
Heidegger ziet de mens als een wezen dat “uitgestrekt” is tussen geboorte en dood — altijd onderweg, altijd op weg naar mogelijkheden. Tijd is geen decor; wij zijn tijd.
Wachten confronteert ons dan met een ongemakkelijke waarheid: we zijn niet almachtig, de wereld volgt niet ons schema, ons bestaan is kwetsbaar en eindig.
Daarom vluchten we zo graag in bezigheden. Niet omdat ze nodig zijn, maar omdat stilte confronteert.
En toch is het precies in die stilte dat iets wezenlijks kan gebeuren:
we vallen even samen met wie we echt zijn, los van rollen, verwachtingen en prestaties.
Wachten wordt dan — zoals Hermsen het omschrijft — een kleine kairotische breuk in de voortdenderende Chronos. Een moment waarop onze eindigheid én onze vrijheid voelbaar worden.
Waarom kan de ene mens wachten en de andere niet?
Tijdens de avond kwam ook de vraag:
“Wordt wachten makkelijker naarmate we ouder worden?”
De Wachter glimlachte — die zachte glimlach die zegt dat de vraag misschien al het begin van het antwoord is.
Ja, ouder worden helpt soms: men heeft meer leven gezien, meer mislukkingen, meer hernemingen. Men weet dat haast zelden iets oplost. Kairos krijgt met de jaren soms meer wortel.
Maar, zei hij:
wachten is geen kwestie van leeftijd — het is een kwestie van oefening.
Oefenen in niet opvullen. Oefenen in aanwezig zijn. Oefenen in beleefdheid. Oefenen in menselijkheid.
De olifant in de zaal: sociale media
Op het einde kwam de vraag waar niemand meer omheen kan: onze smartphone als permanent “anti-wachtmiddel”.
Niet als verwijt, maar als wake-upcall zei De Wachter:
Door elke leegte op te vullen, vullen we uiteindelijk onszelf leeg.
We verliezen het vermogen tot innerlijke tijd — dat stille, trage territorium dat we nodig hebben om te voelen, te verwerken, te leven.
Misschien is dat de kern
Toen ik buiten stapte, bleef één gedachte hangen.
Niet als theorie, maar als echo van wat ik zie in relaties, gezinnen, familiebedrijven:
Wachten zonder verwachting is een vorm van vertrouwen.
Vertrouwen dat dingen mogen rijpen.
Vertrouwen dat mensen groeien op hun eigen tempo.
Vertrouwen dat niet alles maakbaar is.
Vertrouwen dat iets soms pas verschijnt wanneer wij stoppen met duwen.
Misschien is dat de zachtste — en meest noodzakelijke — revolutie van onze tijd.
Een uitnodiging voor deze week
Durf één moment níét op te vullen. Niet te scrollen. Niet te haasten.
Laat iemand voorgaan. Laat een stilte bestaan.
En wie weet gebeurt er iets wat je niet had gepland —
een kleine Kairos, midden in de Chronos van de dag.
De Wachter op Vrt Video | Facebook
